vrijdag 25 februari 2011

Prachtig 'zoeken op personen' in Leiden.

Het Regionaal Archief Leiden (RAL) heeft onder de naam Zoeken op personen alle bestaande indexen op o.a. dtb's, de burgerlijke stand en het notarieel archief samengebracht in een database en deze vervolgens gekoppeld aan scans van de betreffende documenten. Op het moment van schrijven gaat het om bijna drie miljoen geïndexeerde personen (2.840.202 precies).

Hierdoor hebben bezoekers van de website uiteindelijk in één oogopslag inzicht in de belangrijkste primaire bronnen voor genealogisch onderzoek naar inwoners van Leiden en de andere gemeenten die tot het verzorgingsgebied van het RAL behoren: Alkemade, Hillegom, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Noordwijk, Noordwijkerhout, Oegstgeest, Rijnsburg, Sassenheim, Teylingen, Valkenburg, Voorhout, Voorschoten, Warmond en Zoeterwoude.



Een handige en erg gebruiksvriendelijke zoekmachine die veel kans op succes biedt. Zeker als je gebruikt maakt van de mogelijkheid om met * te zoeken. Zoeken op Jans*en* geeft dan hits voor zowel Jansen als Janssen, Jansens, Janssens, Janszen etc.
Soms moet je wel even flink bladeren door de bron waar naar gelinkt is, en van sommige bronnen zijn er nog geen (complete)  indexen en digitale versies, maar daar staat een zee aan gratis scans tegenover. Het is dus zaak de vorderingen goed bij te houden via de website van het RAL.


Afhankelijk van het type onderzoek dat je doet kan het ook handig zijn dezelfde database te benaderen via een speciale ingang op plaats: Zoeken op plaats.
De website biedt ook nog een keur aan beeldmateriaal via de beeldbank, met meer dan 130 duizend afbeeldingen. Van foto's tot oude landkaarten.

woensdag 16 februari 2011

Over trouwbelofte en het huwelijk van Rembrandt en Saskia

In de recent uitgezonden tv-serie over Rembrandt was veel aandacht voor diens huwelijk met Saskia Uylenburgh en de daaropvolgende relaties met Geertje en Hendrikje.  Over het huwelijk met Saskia heeft altijd wat onduidelijkheid bestaan. Trouwden ze nu in 1633 (volgens Rembrandt's onderschrift bij bijgaande tekening)  of toch in 1634, zoals het trouwboek van Sint Annaparochie aangeeft, destijds de woonplaats van Saskia ? Hoe kon Rembrandt zich in zo'n belangrijke datum vergissen?

In zijn artikel Drie aantekeningen bij het huwelijk van Rembrandt van Rijn en Saskia Uylenburgh in Sint Annaparochie beschrijft H.Th Colenbrander a.d.h.v. een veelheid aan bronnen en literatuur alle gebeurtenissen rond het huwelijk van Rembrandt en Saskia. Op sommige momenten reconstrueert hij e.e.a. dag voor dag. Om tot de conclusie te komen dat Rembrandt en Saskia elkaar in 1633 de (rechtsgeldige) trouwbelofte gaven en dit voornemen in 1634 in Sint Annaparochie bevestigden.

Het artikel is een mooi voorbeeld van inventief en intensief worstelen met de beschikbare bronnen, waarbij de auteur zich ook en vooral verdiept in de destijds geldende gebruiken en tradities om tot een geloofwaardige conclusie te komen. Sla daarom, wanneer u het artikel gaat lezen, vooral de uitgebreide annotaties bij het artikel niet over.

Overigens wordt ook in kort bestek helder uit de doeken gedaan waar het conflict over trouwbelofte tussen Rembrandt en Geertje Dircks om draaide en hoe het in de tijd te plaatsen was. Dat lezend lijkt Rembrandt zich minder schofterig te hebben gedragen dan de gewekte indruk in de tv-serie deed vermoeden.

Drie aantekeningen bij het huwelijk van Rembrandt van Rijn en Saskia Uylenburgh in Sint Annaparochie, van  H.Th Colenbrander is gepubliceerd in De Vrije Fries 2010, Jaarboek uitgegeven door het Koninklijk Fries genootschap voor Geschiedenis en Cultuur en de Fryske Akademy, pag. 33-64 en is mooi geïllustreerd.
Leden van het genootschap krijgen De Vrije Fries gratis toegezonden. De jaarlijkse minimumcontributie bedraagt € 37,50. Zie website.

zondag 13 februari 2011

GenVer: wegwijzer in scans burgerlijke stand Familysearch

In hoog tempo komen scans van de Nederlandse burgerlijke stand beschikbaar op Familysearch, een website die ondersteund wordt door de Mormoonse kerk. Na de Tweede Wereldoorlog hebben de Mormonen in Nederland veel bronnen gemicrofilmd, waaronder de burgerlijke stand. De moederfilms, die in Salt Lake City opgeslagen liggen, worden nu gescand en via Familysearch gratis beschikbaar gesteld aan het publiek.

Dat is natuurlijk prachtig. Maar het is wel lastig om ze op de site van Familysearch te vinden. En als dat wel lukt dan is het niet gemakkelijk je weg erin  te vinden. Eén serie beeldjes omvat enkele honderden tot enkele duizenden scans, vaak van verschillende registertypen over meerdere jaren. En plaatsnamen zijn soms verbasterd of bij de verkeerde provincie terecht gekomen.

Jacques Verheijden heeft een website opgezet waarin je op provincie en vervolgens op plaats een overzicht krijgt van de registers die inmiddels bij Familysearch online staan: www.genver.nl. Een link leidt je naar de digitale bron. Een waar monnikenwerk is dat. Jacques schat dat op dit moment ongeveer vijfenzeventig procent online staat van de registers van de burgerlijke stand die de Mormonen verfilmden. Registers van geboorte, huwelijksaangifte en huwelijksafkondiging, huwelijk en echtscheiding, huwelijksbijlagen en registers van overlijden.

Wie dat wil kan Jacques bijstaan bij het verder verbeteren van GenVer. Dit kan door bij het bladeren door de scans het volgnummer te noteren van de scan waarmee een jaar van een bepaald registertype begint. Geef dit aan hem door. Klik op de hoofdpagina van de site op de link ‘Toelichting hulpje’. Met die informatie kan hij de toegang verder verfijnen en is de mede-genealoog nog beter geholpen.
Het bladeren door de scans op Familysearch gaat sneller dan enkele maanden geleden, maar is soms toch nog wat traag. Dat zal vast nog wel verbeteren. En waarom zou je klagen als je de complete door de Mormonen verfilmde burgerlijke stand digitaal onder handbereik krijgt en dat ook nog gratis?

vrijdag 11 februari 2011

'Valentijnsgedicht' uit 1810

Het CBG heeft een behoorlijk grote collectie met gelegenheidsgedichten en andere handschriften uit de 17e t/m de 19e eeuw. Niet een collectie waar het grote publiek veel kans maakt iets over haar eigen familie in  te vinden. Maar uit taalwetenschappelijk oogpunt is het een mooie collectie. Daarnaast gebruiken we de collectie zelf om af en toe iets uit te halen als illustratie bij en verhaal, of om opnieuw dienst te doen als bijvoorbeeld een nieuwjaarskaart.



Ter gelegenheid van Valentijnsdag bieden we onze lezers dit 'Valentijnsgedicht' uit 1810 dat we vorig jaar kregen uit een schenking. Zie hier voor (grotere) pdf-versie.

Nederland kent geen vroege Valentijnstraditie. Het Meertens Instituut wijst er op dat het hele Valentijnsgedoe via de Verenigde Staten na de Tweede Wereldoorlog pas naar Nederland kwam. Dus dat zou een Valentijnsgedicht uit 1810 bijzonder maken.
De traditie heeft zijn wortels in Engeland. Het gedicht Parlement of Foules van Geoffrey Chaucer (ca. 1343-1400) is het oudste gedicht waarin sprake is van Valentijnsdag. Geoffrey Chaucer is vooral bekend door de Canterbury Tales.

'Valentijnsgedicht' anno 1810

Wel Ed. Mevrouw

Niemand onder al de menschen,
Die u heden zegen wenschen,
Vindt zich meer dan ik verpligt,
Tot het schrijven van een dicht,
‘K hoop dat gij het gebrek der kunst,
Zult bedekken door uw gunst,
God wil U een reeks van jaren,
Vergenoegd het leven sparen,
In gezondheid en geluk,
Vrij van ongeval en druk,
Niets zal ooit uw welvaard storen,
Wil de Heer de beê verhooren,
Van hem die dit dichtje schrijft,
En uw kleine dienaar blijft.

Dit wenscht U Wel Ed. Onderdanige Dienaar
B.A. Seghers

Montias Database

Genealogen zijn niet voor één gat te vangen en halen hun informatie soms uit de meest onverwachte bronnen.
Soms overlapt de honger naar gegevens met die van onderzoekers die op heel andere onderzoeksgebieden actief zijn. Zoals bijvoorbeeld kunsthistorici.
Voor kunsthistorici is het van belang om de herkomst (provenance) van kunstwerken vast te stellen. Er wordt heel wat werk verzet om uit te zoeken welke opeenvolgende eigenaars een schilderij of ander kunstwerk heeft gehad. En de verzamelde informatie vindt dan z'n weg naar databases, die dan weer een goudmijn zijn voor familiehistorici.

Een goed voorbeeld is de zogenaamde Montias Database van de Frick Art Reference Library. Deze database is genoemd naar John Michael Montias, die vanaf 1980 meer dan 1000 Amsterdamse notariële akten en inventarissen van de weeskamer ten behoeve van veilingen uit de periode 1597-1681 heeft doorgespit. Dat zijn de eigenlijke bronnen. Maar de zo gecreëerde afgeleide bron bespaart de genealoog een hoop werk en leidt tot mogelijke ontdekkingen die anders misschien wel verborgen waren gebleven.
De relevante gegevens over de kunstwerken, de verkoper en de koper zijn in de database opgenomen. Ook is de database waar mogelijk verder verrijkt met prosopografische gegevens over de genoemde mensen.



Je kunt in de Montias Database zoeken op een groot aantal variabelen zoals naam, beroep, religie, woonplaats van zowel verkoper als koper, soort object, naam artiest etc.  Met wat geluk ontdekt je niet alleen welke objecten iemand in bezit heeft gehad, maar ook wat iemand deed voor de kost en welke relatie er bestond tussen koper en verkoper.