vrijdag 29 april 2011

Struikelstenen, kleine monumenten

Oorspronkelijk heten ze “Stolpersteine” (stolpern betekent struikelen in het Duits). Ze vormen een tastbare herinnering aan de Jodenvervolging in de openbare ruimte. Kubusvormige betonnen stenen met een messing bovenplaat, met daarin gegraveerd de gegevens van slachtoffers: naam, plaats en datum. Vele kleine monumenten die samen een enorm monument vormen.

De stenen worden geplaatst in het trottoir voor de huizen waaruit de Joden verdreven en vermoord zijn, naar een idee van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Hij legde in 1997 illegaal de eerste Stolperstein in Berlijn. Later werd toestemming verleend. Het publiek kan een steen adopteren. Ook in Nederland raken we inmiddels vertrouwd met het idee Struikelsteen. Op 28 april werden er in de Amsterdamse Vrolikstraat nog zes gelegd ter nagedachtenis aan evenzoveel omgekomen familieleden van Channa Walvisch. (Zie Het Parool van 28 april.)

Eigenlijk zijn het natuurlijk geen bronnen. Ze vormen eerder een aanleiding om in de bronnen te duiken. Een soort knoop in een zakdoek, uitgevoerd in beton en messing.

donderdag 14 april 2011

De online Staatscourant als bron

In de digitale Staatscourant op internet is het voor de familiehistoricus goed grasduinen. Je kunt er interessante èn zeer betrouwbare informatie vinden over de meest uiteenlopende zaken, zoals echtscheidingen, faillissementen, koninklijke onderscheidingen, etc.



Eric Hennekam heeft op zijn blog een korte handleiding gepubliceerd voor zoeken in de Staatscourant.

De digitale Staatscourant is te doorzoeken op de website www.overheid.nl in de database officiële bekendmakingen van het hoofdstuk overheidsinformatie. Naast de Staatscourant kan er ook gezocht worden in het Staatsblad, het Tractatenblad en Handelingen en kamerstukken van de Staten Generaal. De database start op 1 januari 1995.

dinsdag 12 april 2011

Slachtoffers in het CABR

Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) dat het Nationaal Archief sinds 2000 in huis heeft bevat een enorme hoeveelheid gegevens over de Tweede Wereldoorlog in al zijn facetten.
Het CABR bestaat uit ca. een half miljoen dossiers die samen méér dan acht kilometer archief beslaan. De dossiers zijn op naam geordend. Op de naam van verdachten van 'onvaderlandslievend gedrag' tijdens de oorlog. Het is dus een daderarchief, al klopt dat niet helemaal want er zitten ook dossiers bij over verdachten waartegen géén vervolging is ingesteld of die zijn vrijgesproken. Maar toch, het archief wordt vooral gebruikt om er achter te komen of iemand tijdens de oorlog iets strafbaars heeft gedaan en wat dat dan precies was.
Het is een uniek archief dat daderonderzoek relatief gemakkelijk maakt. Voor onderzoek naar slachtoffers beschikken we niet over zo'n mooie bron. Iemand die wil weten hoe de toedracht rondom arrestatie en/of deportatie van een dierbare precies is geweest heeft veel moeite om gegevens te vinden. Tijdens het maken van een nieuwe digitale toegang tot het CABR, ter vervanging van de aan grote slijtage onderhevige cartotheek, werd het idee gelanceerd om op het CABR een andere toegang te maken om het archief ook te kunnen gebruiken voor speurtochten naar slachtoffers.

Vandaag werd tijdens een symposium in het Nationaal Archief het voorlopige resultaat van dat project gepresenteerd, dat werd gefinancierd het subsidie van Erfgoed van de Oorlog van het Ministerie van VWS. Het symposium droeg de veelzeggende titel Slachtoffers in een daderarchief. Zes onderzoekers hebben met grote volharding onder de bezielende leiding van Ad van Liempt en Jan Kompagnie ca. 250 dossiers van de belangrijkste jodenjagers gezocht en doorgespit op zoek naar namen van slachtoffers. Vanwege de wet op de privacy konden alleen de namen van de slachtoffers van reeds overleden daders vrij worden gegeven. Onderzoekers van het Centraal Bureau voor Genealogie hebben vervolgens op verzoek uitgezocht welke daders reeds overleden waren. Uiteindelijk heeft het onderzoek van de zes van Ad en Jan er toe geleid dat de toedracht van de arrestatie en deportatie van ongeveer 9.000 slachtoffers aan het licht is gekomen. Die ca. 9.000 namen zijn toegevoegd aan de nadere toegang.

Komende tijd zullen bij de betreffende namen in het Digitaal Monument Joodse Gemeenschap verwijzingen naar de dossiers in het CABR worden opgenomen. Het Digitaal Monument gaat dus functioneren als publiekstoegang. Zie onderstaand voor een voorbeeld van zulk een verwijzing.


  

Zie voor méér informatie ook de website van het Nationaal Archief

De zoon van één van de slachtoffers heeft een boek geschreven over de speurtocht naar zijn vader met behulp van de gegevens uit het CABR: Paul Hellmann, Klein kwaad. Het proces-Demjanjuk en de speurtocht naar het verraad van mijn vader. ISBN 978 90 457 0488 3. Prijs € 14,95. Zie website Uitgeverij Augustus.
Op de website van de NOS staat een bijdrage van Pauline Broekema over de speurtocht van Paul Hellmann.

maandag 11 april 2011

Microfiches Bevolkingsregister

Hoewel digitalisering de actualiteit bepaalt zijn veel bronnen voorlopig alleen nog als origineel of via microfiches te geraadplegen. Dat geldt met name voor de bevolkingsregisters. De regionale archieven geven over het algemeen voorrang aan de Burgerlijke Stand.

Het CBG heeft van oudsher een enorme collectie microfiches van een groot aantal seriële bronnen ter inzage in de Studiezaal in Den Haag. Daaronder een groot deel van het  bevolkingsregister. Onderstaand een serie links naar provinciegewijs samengestelde lijsten van aanwezige Microfiches Bevolkingsregister.

Bevolkingsregister Drenthe
Bevolkingsregister Friesland
Bevolkingsregister Gelderland
Bevolkingsregister Groningen
Bevolkingsregister Limburg
Bevolkingsregister Noord-Brabant
Bevolkingsregister Noord-Holland
Bevolkingsregister Overijssel
Bevolkingsregister Utrecht
Bevolkingsregister Zeeland
Bevolkingsregister Zuid-Holland

Bevolkingsregister Oost-Indië

Al deze microfiches zijn dus in te zien in de Studiezaal te Den Haag. Met één bezoekje aan de studiezaal liggen de bevolkingsregisters van bijna héél Nederland voor je open. Zie website CBG voor de openingstijden van de Studiezaal.

woensdag 6 april 2011

Half miljoen foto's van erfgoed via beeldbank

Veel genealogen zijn steeds op zoek naar mooie illustraties bij hun stamboom of familiegeschiedenis. Voor de meer recente periode kan men natuurlijk terugvallen op familiefoto's. Ook leveren bidprentjes en familieadvertenties mooi illustratiemateriaal. Een andere dankbare bron zijn afbeeldingen van voor de familiegeschiedenis belangrijke gebouwen en plaatsen.



Onlangs kwam een mooie bron voor foto's van architecturaal erfgoed beschikbaar.De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed lanceerde 4 april namelijk zijn nieuwe beeldbank. Via een nieuwe website kan iedereen foto’s opzoeken, bekijken en tegen een vergoeding bestellen. Ongeveer een half miljoen foto’s over erfgoed zijn voor een breed publiek ontsloten: een ware schatkamer aan erfgoedfoto’s.
Nu vindt de bezoeker van de beeldbank vooral foto’s van gebouwde monumenten, maar ook afbeeldingen van archeologie, landschap. Op een later moment zullen er ook foto’s van roerend erfgoed op te vinden zijn, iedere dag wordt eraan gewerkt en zal het aanbod groeien.
De foto’s op de beeldbank zijn bij niet-commercieel gebruik rechtenvrij. Ze worden tegen een vergoeding aangeboden en niet alleen in standaardformaten zoals 10 x 15, maar ook in posterformaten (A0) en op Canvas bijvoorbeeld. De foto's uit de beeldbank kunnen embedded worden opgenomen in websites, zoals bijgaande foto van heraldisch goudleerbehang in het kasteel van Eijsden (L) en de foto van het kasteel zelf uit 1907.