woensdag 21 maart 2012

Doopboek Liefkenshoek 1622-1706 plotsklaps opgedoken

Het komt gelukkig nog steeds voor dat verloren gewaande DTBL-bronnen (of afschriften daarvan) onverwachts opduiken. Dit bleek onlangs toen een integraal afschrift bleek te bestaan van het doopboek van de fortkerk van Liefkenshoek betreffende het tijdvak 1622-1706.

Liefkenshoek, 17e eeuw, Atlas van Loon
Liefkenshoek was in de periode 1585 tot 13 februari 1786 een Staats fort met een gereformeerd kerkje aan de Schelde nabij Antwerpen. Bij een inventarisatie van overgeleverde DTBL-bronnen bleek eind 19de eeuw dat het originele doopboek van dit kerkje betreffende de genoemde periode niet meer te traceren was. Wel was bekend dat door de schoolmeester van Liefkenshoek (Jan Jansen Leerdam) in 1764 in opdracht van de kerkenraad een afschrift van dit boek was vervaardigd vanwege de slechte staat waarin het zich toen bevond. Dit afschrift werd door Joost van der Baan omstreeks 1889 aangetroffen in het archief van de Nederlands-Hervormde Gemeente van Rilland-Bath. (De Navorscher, jaargang 1889, p. 441.)
Daarna (vermoedelijk vanaf 1919) bevond dit afschrift zichin de collectie van het Rijksarchief in Zeeland te Middelburg.( Abr. Mulder, Retroacta van den Burgerlijken stand in Zeeland, Den Haag, 1925, p.102.) Daar sneuvelde het hoogstwaarschijnlijk tijdens het bombardement op Middelburg op 17 mei 1940. Het werd na 1945 nergens meer aangetroffen.

Begin 2012 werd ik erop geattendeerd dat zich in het archief van de Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas (KOKW) te Sint-Niklaas een afschrift van de kopie-versie van het genoemde doopboek bevindt. Dit afschrift bleek omstreeks 1930 te zijn vervaardigd door Jozef De Wilde die toen onderpastoor was in het vlakbij Liefkenshoek gelegen dorp Doel. Boven zijn kopie prijkt de tekst die Leerdam in 1764 boven zijn afschrift plaatste:
Copie autenticq van het doopregister der kerke te Liefkenshoek beginnende met het jaar 1622 den 15 november voor soo verre de selve uut de oude originele stucken is kunnen saam gebragt worden. Ingevolge de resolutie van den kerkenraad van Liefkenshoek van 15 september 1763 is het overboeken van de doopregisters onder het opzigt van den predikant met alle naukeurigheyt door den schoolmeester alhier begonnen den 13 april 1764.
In 2004 maakten twee leden van de KOKW (het echtpaar Paul Jacobs en Mariet Van den Broecke) een digitale versie van het afschrift van De Wilde. Voorzien van een inleiding en enigszins aangepast is deze versie te raadplegen op mijn website.
De aangetroffen ca. 14.000 namen (waaronder vele doopgetuigen) zijn inmiddels verwerkt in mijn Repertorium betreffende de Scheldeforten Lillo en Liefkenshoek. 

Door J.M.G. Leune

donderdag 8 maart 2012

Register van houders van hondenkarren, Barendrecht

In het maartnummer 2012 van Genealogie (blz. 30-31) verscheen van Rob van Drie het artikel Hond en baas in het archief. In oude archieven kom je slechts zelden honden tegen. Een enkele keer zie je er een opduiken, als hij overlast veroorzaakte, of vind je zijdelings informatie over zijn aanwezigheid bij een voorouder. In negentiende-eeuwse archieven tref je ze vaker aan, met name in documenten die verband houden met belastingen. De meeste bronnen i.v.m. hondenbelasting zijn van ná 1851, n.a.v. de invoering van de nieuwe Gemeentewet in dat jaar. Een voorbeeld van zo’n bron volgt onderstaand. In Rotterdam werd al in 1802 hondenbelasting ingevoerd. We houden ons aanbevolen voor tips over nog oudere "hondenbronnen".

Register der houders van hondenkarren, gemeente Oost- en West-Barendrecht, 1884-1896 (Gemeentearchief Rotterdam, toegang 1437, Archief Gemeente Barendrecht 1812-1923, inv.nr. 504)

(Vlnr: volgnummer, naam van houder hondenkar, datum inschrijving, opmerkingen)

1. Gerrit Stolk, 11 februari 1889
2. Leendert van der Ven, 11 februari 1889
3. Willem Willemstein, 11 februari 1889
4. Arij Niemandsverdriet, 11 februari 1889, afgeschaft
5. dezelfde, 11 februari 1889
6. Jacobus Lodder, 11 februari 1889
7. Izaäk Vijfvinkel, 11 februari 1889
8. Arie Schippers, 11 februari 1889
9. Leigje Struik, wed. Gerrit Valk, 11 februari 1889
10. Christiaan Petrie, 12 februari 1889
11. dezelfde, 12 februari 1889
12. Cornelis Moret, 12 februari 1889
13. Hendrik Moerkerken, 12 februari 1889
14. Jan Koster Bz., 12 februari 1889
15. Izaäk den Hartog, 12 februari 1889
16. Willem Visser Pz., 12 februari 1889
17. Joris Huijser, 12 februari 1889
18. Matthijs Willemstein, 12 februari 1889
19. Pleun Booij, 12 februari 1889 [Pleun later doorgehaald en vervangen door Cornelis]
20. Lena van Gelder, wed. Hendrik de Ruiter, 12 februari 1889
21. Klaas Berkhout, 12 februari 1889
22. Arie Dronk, 12 februari 1889
23. Izaak Koedood, 12 februari 1889
24. Frans Valat, 12 februari 1889 [eerst doorgehaald en vervangen door Martinus, ook die voornaam doorgehaald en vervangen door Frans]
25. Teunis Roos, 12 februari 1889
26. Johannes Bernardus Roterman, 13 februari 1889
27. Teunis Monster, 13 februari 1889
28. Gerrit Gouman, 13 februari 1889
29. Leendert Nootenboom, 13 februari 1889
30. Hendrik de Quartel, 14 februari 1889
31. Pieter Arie Mol, 14 februari 1889
32. Arie Klootwijk, 14 februari 1889
33. Pieter Stolk, 15 februari 1889
34. Jacob Stolk, 15 februari 1889
35. Aart Kooiman, 15 februari 1889
36. Jan den Otter, 16 februari 1889
37. Cornelis Vrijhof, 18 februari 1889, afgeschaft
38. Jan Vat, 20 februari 1889
39. Pieter Visser Pz., 26 februari 1889
40. Jan van Dijk, 1 maart 1889



41. Jacobus van den Berg, 26 april 1889
42. Jan de Haan, 2 mei 1889
43. Jan Bezemer, 4 mei 1889
44. Hermanus van den Berg, 4 mei 1889
45. Maarten Hoogerdijk, 14 mei 1889, vertrokken naar Moercapelle
46. Pieter Cornelis van Essen, 29 juni 1889
47. Meeuwis den Otter, 2 juli 1889, afgeschaft
48. Arij Dammes van 't Zelfde, 4 september 1889, afgeschaft
49. Jan Kraak, 21 october 1889, afgeschaft
50. Maarten van Pelt, 25 november 1889, afgeschaft
51. Bastiaan van Vugt, 30 januari 1890, vertrokken
52. Adriaan Pieter van Drunen, 10 februari 1890
53. Cornelis Lodder, 5 maart 1890
54. Teunis Sneep, 25 maart 1890
55. Adrianus Vlasblom, 8 juni 1890
56. Arie den Otter Az., 14 augustus 1890 [toegevoegd: wed.]
57. Gerrit den Otter, 22 october 1890
58. Arie Louter, 12 mei 1891
59. Willem Hoogerdijk, 20 mei 1891, vertrokken naar Moerkapelle
60. Klaas van Deelen, 25 mei 1891
61. Klaas Broekzitter, 19 october 1891
62. Cornelis Gouw, 21 october 1891
63. Laurens van Persie Gz., 21 october 1891
64. Simon de Knegt, 27 november 1891
65. Pieter Steenbergen, 14 december 1891
66. Aart de Ruiter, 11 maart 1892
67. Adrianus Verberk, 11 maart 1892
68. Arie Moerkerken, 23 april 1892
69. Jan van der Giessen, 4 mei 1892
70. Jan van de Erve, 6 mei 1892
71. Pieter van der Schoor, 6 mei 1892
72. Cornelis Huisken, 13 mei 1892
73. Leendert Visser Bz., 13 juli 1892
74. Frans Groen, 15 juli 1892
75. Arij Rabenort, 12 october 1892
76. Jacob den Hollander, 12 october 1892
77. wed. Teunis Pouwe, 12 october 1892, afgeschaft
78. Joost Lems, 26 oktober 1892
79. Willem van ’t Hof, 7 november 1892
80. Arie Frans de Jong, 24 mei 1893
81. Pieter Sperna Weiland, 22 juni 1893
82. Huibert van Drunen, 1 september 1893
83. Benjamin de Ruiter, 8 september 1893
84. Cornelis Ketting, 30 september 1893
85. Gerrit Wendrich, 1 november 1893
86. Teunis de Jong, 11 november 1893
87. Johannes van Neutegem, 1 maart 1894
88. Arie Huijser, 28 maart 1894
89. Adrianus Monster, 13 april 1894
90. Fleuris Groenendijk, 1 mei 1894
91. Izaäk Gijsbertus de Deugd, 11 mei 1894
92. Pleun van den Berg, 18 mei 1894
93. Gerrit de Zeeuw, 30 juli 1894
94. Evert de Roos, 2 januari 1895
95. Leendert Blijdorp, 30 januari 1895
96. Adrianus van Ekelenburg, 20 maart 1895
97. Pieter van der Ent, 25 maart 1895
98. Maarten Sparreboom, 20 mei 1895
99. Teunis de Jong, 18 juni 1895
100. Klaas Boer, 29 october 1895
101. Arij den Otter Jbz., 21 november 1895
102. Cornelis Nieuwkoop, 5 december 1895
103. Willem Baris, 16 januari 1896
104. Cornelis de Jong, 13 februari 1896
105. Aart Kamerman, 15 februari 1896
106. Jacob Zwaal, 6 maart 1896
107. Johannes Kluit, 13 maart 1896
108. Leendert Lodder, 15 april 1896
109. Marius Huijser Fz., 20 mei 1896
110. Bastiaan Rijsdijk, 26 augustus 1896
111. Jilles Grandia,   11 september 1896
112. Cornelis Pieter Stehouwer, 15 october 1896
113. Simon de Knegt, 22 october 1896
114. Jan van der Wel, 26 october 1896
115. Arij de Jongh Jz., 3 december 1896
116. Willem Verhagen, 9 december 1896

Op de website van Bert Willemen, www.hondmethondenkar.nl, vind je méér informatie over de geschiedenis en het gebruik van trekhond en hondenkar.

maandag 5 maart 2012

Unieke bron uit Tachtigjarige Oorlog gepubliceerd

Bij het Zeeuws Archief te Middelburg verschijnt op vrijdag 16 maart 2012 de integrale tekst van de besluiten van de Zeeuwse Admiraliteit in de jaren 1584-1609.Daarmee geeft een belangrijke bron uit de Tachtigjarige Oorlog haar geheimen prijs. Dankzij de nauwkeurige index op de tekst geeft deze belangrijke bron toegang tot bijzondere informatie over de beginjaren van de Tachtigjarige Oorlog, informatie die tot nu toe moeilijk vindbaar was en die geheimen prijsgeeft over de oorlogvoering ter zee en handel en scheepvaart tijdens de jonge Republiek der Verenigde Nederlanden.

De transcriptie van de tekst en de gedetailleerde index zijn verzorgd door een groep deskundige vrijwilligers onder leiding van het Zeeuws Archief. De originele archiefstukken zijn voor het publiek niet toegankelijk.De bronnenpublicatie Resolutiën van de Gecommitteerde Raden ter Admiraliteit in Zeeland, 1584-1609 omvat vijf delen, totaal 2430 pagina’s en is vanaf 16 maart 2012 voor € 295,- te koop bij het Zeeuws Archief. Vrijdag 16 maart wordt de bronnenpublicatie in de abdij van Middelburg aangeboden aan mr. Martin Berendse, Algemeen Rijksarchivaris en directeur van het Nationaal Archief, en drs. Ben de Reu, Gedeputeerde voor Cultuur Provincie Zeeland. (Op afbeelding een Wapenkussen van de Gecommitteerde Raden ter Admiraliteit van Zeeland, collectie Rijksmuseum)

Zeeland stond aan de basis van de Nederlandse Opstand. Het gewest beleefde tussen de val van Antwerpen in 1585 en het begin van het Twaalfjarig Bestand in 1609 zijn grootste economische en culturele bloei. Zeeland vervulde in deze jaren in strategisch opzicht een rol die de Zeeuwse gewestelijke belangen ver oversteeg. De Admiraliteit van Zeeland, gevestigd aan het Abdijcomplex te Middelburg, was verantwoordelijk voor de defensie ter zee en de belastingheffing op handel en scheepvaart in geheel Zeeland, Staats-Vlaanderen en delen van westelijk Brabant.

De bronnenpublicatie is van bijzonder belang omdat van geen enkel ander Nederlands marinearchief zo veel historisch archiefmateriaal bewaard is gebleven. Tijdens de Republiek der Verenigde Nederlanden was de Nederlandse marine regionaal georganiseerd. Het provinciale marinebestuur in Zeeland werd sinds 1586 gevormd door het dagelijks bestuur van het gewest. De Gecommitteerde Raden van de Staten van Zeeland ontvingen van de Staten-Generaal een aparte aanstelling als Gecommitteerde Raden ter Admiraliteit. Dat was niet het geval bij de andere admiraliteitsbesturen, in Friesland, Amsterdam, Rotterdam en Hoorn/Enkhuizen. De originele archiefstukken met de besluiten van het Zeeuwse marinebestuur berusten bij het Nationaal Archief en zijn voor het publiek niet toegankelijk: Door een brand in het Departement van Marine te Den Haag in 1844 verkeren de originele stukken in slechte staat en daarom kunnen ze niet worden geraadpleegd.

Publicatie in vijf delen, circa 490 pagina’s per deel, totaal circa 2430 pagina’s. Formaat ca. 29.2 x 20.5 cm, zwartwit, genaaid gebonden, blauwe linnen band. Prijs voor de complete uitgave: € 295,-. Losse delen: € 75,-.

Deel I   1584-1591 ISBN 978-90-74375-00-9
Deel II  1592-1596 ISBN 978-90-74375-14-6
Deel III 1597-1600 ISBN 978-90-74375-15-3   
Deel IV  1601-1605 ISBN 978-90-74375-16-0
Deel V   1606-1609 ISBN 978-90-74375-17-7


Te koop vanaf 16 maart 2012 bij het Zeeuws Archief. Prijzen excl. portokosten. Bij bestelling binnen Nederland vóór 1 september 2012 is de verzending gratis.

De index van de bronnenpublicatie vormt tevens de eerst aangewezen toegang tot de overige archiefstukken van de Zeeuwse Admiraliteit over de jaren 1586-1609 (Archief Rekenkamer), die stuk voor stuk, dankzij 90.000 scans, digitaal te raadplegen zijn via de website van het Zeeuws Archief. Deze stukken beslaan de financiële en gerechtelijke administratie van de Zeeuwse Admiraliteit over de jaren 1586-1609. Het Zeeuws Archief heeft deze administratie gedigitaliseerd en in 2008 online gepubliceerd en beschreven in de gids ‘Admiraliteit in Zeeland, financiële administratie, (1574) 1586-1609’, toegang 508.2, te vinden via  www.archieven.nl.

donderdag 1 maart 2012

Digitale oude kaarten zoeken met OldMapsOnline

Het OldMapsOnline portal is een erg handige toegang om wereldwijd gedigitaliseerde oude kaarten van een bepaald gebied en uit een bepaalde periode te zoeken en te vinden. 

De website stelt de gebruiker in staat om te zoeken in collecties met digitale historische kaarten van verschillende instellingen. Op dit moment zijn vijf instellingen aangesloten, gevestigd in Groot-Brittanië, Amerika, Schotland en Tsjechië. Deze collecties beslaan echter "de hele wereld". Je kunt zoeken op plaatsnaam, maar ook door een kader aan te geven op een moderne landkaart. Daarna kun je ook nog aangeven uit welk tijdvak je kaarten zoekt via het verschuiven van 'aanwijzers' op een tijdbalk. De zoekresultaten geven een rechtstreekse link naar een digitale afbeelding op de website van één van de deelnemende instellingen.


In de loop van het jaar worden naar verwachting nog meer collecties toegevoegd. 

Zie ook een eerdere bijdrage in Bronnen dossier@CBG over zoeken naar digitale oude kaarten.