maandag 10 juni 2013

Venia aetatis of meerderjarigheidsverklaringen

In het maartnummer 2013 van Genealogie (blz. 34-35) verscheen in de serie "Kijk op bronnen" het artikel De venia aetatis of meerderjarigheidsverklaring van Maarten van Bourgondiën.

In veel archieven bevinden zich meerderjarigheidsverklaringen. Deze bronnen, die vanaf de zestiende eeuw bewaard zijn gebleven, geven informatie over een belangrijke gebeurtenis in het leven van onze voorouders: het moment waarop ze handelingsbekwaam werden.
Om juridisch zelfstandig op te kunnen treden moet de meerderjarige leeftijd zijn bereikt. Op die leeftijd wordt men geacht handelingsbekwaam te zijn. Dat geldt niet alleen voor ons, maar ook voor onze voorouders. Het moment waarop iemand meerderjarig wordt, verschilt echter nogal per periode, plaats, rechtshandeling en geslacht. Zo was men in de Middeleeuwen al meerderjarig op twaalfjarige leeftijd, in de vroegmoderne tijd pas met vijfentwintig en tegenwoordig geldt de achttiende verjaardag als mijlpaal. Voor meisjes lag de grens regelmatig iets lager dan voor jongens, al kwam het omgekeerde ook voor.

In bepaalde situaties was het belangrijk om eerder als meerderjarig te worden erkend. Daartoe kon een verzoek om venia aetatis worden ingediend bij de overheid. Letterlijk betekent venia aetatis ‘begunstiging van leeftijd’. Het was een officieel document waarin iemand meerderjarig werd verklaard voordat de meerderjarige leeftijd was bereikt. Deze van oorsprong Romeinse verordening vond na de herontdekking van het Romeins recht ook zijn weg naar de Nederlandse gewesten.

Verzoeken om venia aetatis zijn vooral terug te vinden in de archieven van de gewestelijke bestuurlijke en rechterlijke instellingen en in de archieven van het Hooggerechtshof en de Hoge Raad. Ook kunnen meerderjarigheidsverklaringen worden aangetroffen in familie- en persoonsarchieven. Het aantal digitaal beschikbare meerderjarigheidsverklaringen is erg klein, maar zoeken op de termen ‘venia aetatis’ en ‘meerderjarigheidsverklaring’ levert op websites als www.archieven.nl en kranten.kb.nl toch al snel een hoop interessante gegevens op.

De website www.gahetna.nl bevat informatie die speciaal is gericht op de Hollandse situatie in de vroegmoderne tijd, waaronder de onderzoeksgids ‘Ik zoek een meerderjarigheidsverklaring’ en een namenindex op de aan de Staten van Holland gerichte verzoeken om venia aetatis. Op deze website kan men ook zoeken in de bij het Nationaal Archief berustende archieven met Koninklijke Besluiten en de archieven van het Hooggerechtshof en de Hoge Raad.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen