woensdag 4 mei 2016

Een graf in Keulen





























Samen met mijn inmiddels 85-jarige moeder bezocht ik vorige maand het graf van mijn beide overgrootouders, Adrian Teulings en Elise Merx, op de Südfriedhof in Keulen.
Op deze begraafplaats liggen de burgers, die omkwamen bij de bombardementen op de stad in de Tweede Wereldoorlog. Adrian en Elise zijn zeer waarschijnlijk de enige Nederlanders die er liggen.
Zij kwamen als jonggehuwden naar Keulen en stichtten daar een gezin. Er werden drie  dochters en een zoon geboren. Die zoon was mijn moeder's vader Addi. Adrian en Elise woonden in het oude centrum van de stad, Kämmergasse 1.
Adrian was de avond van het bombardement aan de overkant van de straat in een café toen het luchtalarm afging. De geallieerden gooiden fosforbommen af. Fosfor hecht zich aan alles en iedereen. Telkens als het wordt aangeraakt, begint het opnieuw te branden. Adrian besloot naar huis te gaan, maar kwam daar nooit aan.
Elise, die thuis was, maakte zich zorgen. Zij ging op zoek naar haar man.
De volgende morgen ging mijn opa Addi, samen met zijn dochter - mijn moeder - op zoek naar zijn ouders. Hij vond zijn moeder Elise, ernstig verbrand door de fosfor op haar schort.

De doden van die nacht werden overgebracht naar de Neumarkt, voor identificatie. Daar vond Addi zijn vader, totaal verkoold. Hij herkende hem aan een enkele schoen, die niet was verbrand.
Een bizarre speling van het lot was, dat het café het bombardement ongeschonden doorstond, evenals het huis aan de Kämmergasse 1. Als Adrian en Elise waren gebleven waar zij op dat moment waren, was er niets aan de hand geweest.
De geïdentificeerde doden werden naar de nieuw in te richten Südfriedhof gebracht. Addi's vrouw Aenne - mijn oma - ging daar nogmaals op zoek naar Adrian. Ze vond hem in een open graf. In het graf liet zij een briefje met gegevens achter. Later kwam er een stenen kruis op te staan.

Elise was er lichamelijk, maar ook psychisch, slecht aan toe. Addi en zijn gezin namen haar op in hun huis aan de Lütticherstrasse 38 in het Belgisches Viertel. Maar in de flat op de derde etage, met een gezin van vier personen, was er te weinig ruimte. Ze werd door haar oudste dochter, die in Düsseldorf woonde, verder verzorgd tot zij in 1944 alsnog aan haar verwondingen overleed. Omdat haar dood een gevolg was van het bombardement in 1943, werd zij bij haar man begraven als zijnde oorlogsslachtoffer.
De graven op de Südfriedhof worden nooit geruimd. In elk graf liggen twee personen, ook als die geen familie van elkaar zijn. Ook de militairen liggen er twee in één graf. Vreemd genoeg is het graf van Adrian en Elise nergens geregistreerd. Voor mijn moeder was het een emotioneel moment daar bij het graf. Aan het einde van de oorlog ging zij naar Nederland. Zij was 73 jaar lang niet meer bij het graf geweest. Van Elise vond ik nog een foto, niet van Adrian. Maar volgens mijn moeder leek hij als twee druppels water op Jan Teulings (de acteur), de zoon van zijn broer Johannes.


Op Hemelvaartsdag 1944 overleed mijn moeders vader Addi, aan de gevolgen van 'Wundrose'. Zijn graf is wel geruimd. Hij had zo dolgraag de vrede mee willen maken.


Mia Dittmar